Aandachtig kijken in Museum de Fundatie
Toen ik Museum de Fundatie binnenkwam, liep ik direct door naar de vierde etage. Ik was nieuwsgierig naar de tentoonstelling van Ivna Esajas.
Ik liep eerst rustig rond, zonder ergens lang stil te staan. Het werk pakte me niet meteen.
Tot mijn oog bleef hangen bij een schilderij dat anders voelde.
Het bleek geschilderd op een blauwgeruit tafellaken. Het doek was om het frame gevouwen, maar niet de voorkant was beschilderd, maar juist de achterkant. Dat onverwachte detail intrigeerde me.
Ik ging ervoor zitten.
In plaats van meteen te kijken naar wat het voorstelde, volgde ik eerst mijn ogen. Naar kleur, materiaal en lijnen. Houtskool, gedempte tinten, gezichten in paars-grijze tonen, zonder veel details.
Hoe langer ik keek, hoe meer gezichten zichtbaar werden.
Daarna vielen me de schoenen op. Laarzen, schoenen met hakken, een sleehak, zelfs een losse laars zonder been. Een verzameling van verschillende vormen, alsof elk paar zijn eigen verhaal had.
Langzaam merkte ik ook wat het werk met me deed. De veelheid aan figuren dicht bij elkaar gaf een gevoel van spanning. Iets benauwends misschien. De mensen keken niet rechtstreeks naar de toeschouwer, maar hun aanwezigheid voelde intens.
Tijdens het kijken stelde ik mezelf een vraag: stel dat de kunstenaar naast me zou staan, wat zou ik haar willen vragen?
Ik denk dat ik haar eerst zou vragen naar dat blauwgeruite tafellaken. Hoe ontstond het idee om juist dat materiaal te gebruiken? En waarom ervoor kiezen om niet de voorkant, maar de achterkant van het doek te beschilderen?
Daarnaast zou ik nieuwsgierig zijn naar haar achtergrond. Waar komt ze vandaan? Welke ervaringen voeden haar werk?
Voor mijn bezoek had ik er bewust voor gekozen om niets over haar te lezen. Ik wilde het werk eerst ontmoeten zonder voorkennis. Alleen kijken.
Terwijl ik daar zat, werd mijn aandacht even verstoord door andere bezoekers. Ik voelde irritatie opkomen. In de boeddhistische psychologie wordt dat dukkha genoemd: het ongemak dat ontstaat wanneer de werkelijkheid anders loopt dan je zou willen.
Ik bleef erbij.
En zoals dat vaak gaat, ebde het vanzelf weer weg.
Op dat moment zag ik iets onverwacht moois. Een vrouw liep net weg, en het beeld van haar in de ruimte raakte me. Ik vroeg of ik een foto mocht maken. We raakten in gesprek.
Over kijken.
Over aandacht.
Over mindfulness.
Een klein moment, maar het liet me opnieuw zien hoe kunst, aandacht en ontmoeting soms moeiteloos in elkaar overlopen, wanneer je de tijd neemt om werkelijk te kijken.